1921 жылы 22 наурыздан шыға бастады
Бастапқы
АЙТЫЛҒАН СӨЗ
Біздің еліміздегі өз ұлтына қарсы қастандық атаулының бәрі де қазақтың атымен жасалады. Қазақтың келешегі үшін туған жерімізді, ана тілімізді сатамыз, қазақтың келешегі үшін ар-ұятымызды саудаға саламыз, қазақтың келешегі үшін өз бауырларымызды бульдозермен үйлерін талқандап, еңіреп жылап-сықтаған әке-шешемізді, апа-қарындастарымызды “өлмесең өрем қап” деп қарғап, арттарынан бір кесек тас лақтырамыз. Ең қорқыныштысы осы опасыздықтардың бәрі де “Қазақтың келешегі үшін!” деген “ұлы” ұрандардың арқасында жүзеге асырылады.
Автор: Амангелді Кеңшілікұлы, әдебиет сыншысы
Информационный сервер xFRK: валютные баннеры для Вашего сайта
Жас Алаш №88 (16274) 2 қараша, бейсенбі 2017
2 қараша 2017
Халықаралық әліпби жасап жатқан жоқпыз ғой

Латын графикасы негізіндегі қазақ әліпбиінің екінші жобасы жақында ғана көпшілікке таныстырылды. Бұл жобаны президент те, көпшілік те қолдағандай болды. Бірақ апостроф белгісі тым көп, атақты математик бауырымыз Асқар Жұмаділов оны азайту мақсатында не істеу керектігі жөнінде біраз ойларын ортаға салған екен. Бірақ клавиатурада қазақтың төл дыбыстарын білдіретін ә, ө, ү, ғ таңбаларын қалай орналастыруға болатынын бұл саланың мамандары айтпай отыр. Олар, жалпы, бұл мәселе жөнінде күні бүгінге дейін жұмған аузын ашқан жоқ. Асқар мырза клавиатурадағы тыныс белгілерін білдіретін біраз символдарды алып тастап, орнына ә, ө, ү, ғ таңбаларын орнатса болар еді дейді. Олай етсек, бірдеңе жазып отырып тағы да шрифт ауыстырып біраз әуре боламыз, сонда біздің жылдамдығымыз баяулап қалмай ма?!
Мысалы, екінші жобамен шығармашылықтағыларымызға деген сөзді жазсақ, былай болады: s’yg’armas’ylyqtag’ylarymyzg’a, бес апостроф қолданамыз. Біздің жобамызбен жазсақ: cyfarmacylyqtafylarymyzfa деп апострофсыз жаза аламыз. Әзірше осы саланың мамандары төл дыбыстарымызды таңбалаудың жолын тапқанша, апострофтарды азайту жолын іздестірейік.
Біздің жобамызда қазақтың төл дыбыстарын белгілеу үшін апостроф Ә-ні, Ө-ні, Ү-ні және Ң-ды белгілеу үшін төрт-ақ рет қолданылады. Апострофты азайту үшін басшылыққа ұсынылған екінші жобаға біраз өзгеріс енгізу керек. Атап айтқанда, Ғғ дыбысын латынның Ff таңбасымен, Йй мен Ии-ді латынның Jj таңбасымен, Шш-ны латынның Cc таңбасымен, ал Уу-ды латынның Vv таңбасымен белгілесе жетіп жатыр. Ал қазақта жоқ Фф-ны Ph диграфымен, Жж-ны латынның Xx таңбасымен белгілейміз. Бізде жоқ Вв дыбысын латынның Ww таңбасымен жазамыз. Сонда біздің әліпбиіміз клавиатураға түгел сыйып кетеді. Бір-ақ таңба қосылады, ол – апостроф, сонда барлығы 27 таңба ғана болады. Біздің ойымызша, негізгі мақсат – латын графикасындағы бірде-бір таңбаны қалдырмай, өз алфавитімізді жасап алу.
Jj таңбасына байланысты біраз азамат бізге шүйлігуі мүмкін. Өйткені авторлардың бәрі халықаралық практикада бұл таңбаны Жж дыбысын белгілеу үшін қолданылады дейді. Ал біз, қазақтар, халықаралық әліпби жасап жатқан жоқпыз ғой. Ең алдымен басқаны емес, өзімізді ойлайық, ағайын!
 

Әлмағамбет ТӨРЕХАНОВ, қазақ және неміс тілдерінің маманы,
аудармашы

« алдыңғы бетке  |  келесі бетке »
ПІКІРІН БІЛДІРГЕНДЕР (5)
Халима | 3 қараша 2017 11:59
Біздің латын түркі елдерінің ішінде апостровпен ерекшеленеді. Онда тұрған не бар? Күнде бір сын, күнде бір жаңа ой. Қабылданбай тұрғанда, осы ойлар қайда жатқан деген мені сұрақ мазалайды...
Аягүл | 3 қараша 2017 12:08
Бұл жобаныда қаншама рет талқыланған шығар тіл мамандары арасында. Бір күнде жәй қойыла салынған дүние емес қой бұл.
Перизат | 3 қараша 2017 12:17
Бәрін уақыт көрсетеді. Қазір бірден қабылдап кетейік деп жатқан жоқпыз ғой
Ел басы | 3 қараша 2017 19:10
Біткен іске сыншы көп.осыған қолымыздың жеткеніне тəубə делік.ертең путлер бір ысқырса бұл мəселені қайтадан қарап жүрмейік.
aktau | 3 қараша 2017 23:13
ne de bolsa koshken durys, koshe otyryp bolashakta barlyk habarlandyrular esimder t.b. bir tilde kazak tilindegi tusinikpen zhazuymaz kerek inshalla
Пікіріңізді бөліскіңіз келсе:*
Жазылатын пікірдің көлемі 500 символдан аспауы керек
Аты-жөніңіз:*
E-Mail (сайтта жарияланбайды):
Мына код-сандарды енгізуіңізді сұраймыз:*
Жаңарту
* - жазылуы міндетті
Осы тараудағы мақалалар